همه لیک های ایران
همه ليگ هاي ايران
پناهي فرد
مقدمه: ليگ برتر فوتبال ايران وارد هشتمين سال حرفه اي شده است و چند هفته اي از آن گذشته است اما هنوز نامي از حرفه اي بودن يدك مي كشد. كه اين با توجه به شعارهايي كه مسولان وقت فدراسيون و سازمان تربيت بدني مي دهند منافات كامل دارد. اين كه چرا ليگ ايران هنوز آ« امكانات لازم براي حرفه اي شدن به خود نمي بيند بر مي گردد به يكسري اهداف شعارگونه اي كه خيلي كار دارد عملياتي شود. اما چطور شد كه ليگ ايران بايد حرفه اي مي شد به دوران رياست صفايي فراهاني در فدراسيون فوتبال باز مي گردد درچهارمين سال رياست صفايي فراهاني برفدراسيون فوتبال، هيئت رئيسه سازمان ليگ برتر تصميم به تدوين برگزاري ليگ حرفه اي درمسابقات باشگاهي ايران گرفت که درنهايت نام ليگ برتر روي آن نهاده شد. برنامه هاي اين ليگ با هدف پيشرفت فوتبال باشگاهي در ايران تدوين و مصوب شد اما تعدادي از آئين نامه هاي در نظرگرفته شده براي برگزاري اين ليگ پس از گذشت هفت سال همچنان جنبه اجرايي پيدا نکرده است. دراين مدت نحوه سقوط و صعود تيم ها به اين مسابقات بارها تغيير کرده است تا تنها نام اين رقابت ها ليگ حرفه اي باشد ولي در اجرا درحد ليگ هاي آماتور است. در اين گزارش قصد نداريم علل آماتوري بودن ليگ را موشكافانه كنيم چراكه مصداق اين مثل معروف است؛"آب در هاون كوبيدن است". به هر شكل مروري به اين ليگ و ساير ليگ هاي ايران با اتفاقات جالبي كه در آن رخ داده مي تواند جذابيت هاي خودش را داشته باشد.
آغاز ليگ حرفه اي
درسال 1379 آخرين دوره جام آزادگان با قهرماني استقلال به پايان رسيد و پرونده آن رقابت ها با اين قهرماني بسته شد تا در اولين سال از دهه 80 شاهد آغاز رسمي ليگ حرفه اي (ليگ برتر) در ايران باشيم. براساس تصويب مسئولان اجرايي اين رقابت ها، اولين دوره ليگ برتربا حضور 14 تيم آغاز مي شد، 12 تيم آخرين دوره جام آزادگان بدون سقوط 2 تيم آخر به دسته پائين تر، به اضافه دو تيم ملوان و ابومسلم که از زيرگروه صعود کرده بودند، تيم هاي حاضر در اين مسابقات را تشکيل دادند. همچنين آن رقابت ها از روز يازدهم آبانماه سال 1380(4 نوامبرسال 2001) آغاز شد و در روز هفتم خردادماه سال 1381 (28 مي سال 2002) با قهرماني عجيب و غريب پرسپوليس به پايان رسيد.
در آن مسابقه ها در حالي که استقلال تا هفته ماقبل پاياني با دو امتياز از پرسپوليس پيش بود درهفته آخر با يک گل مغلوب ميزبان خود ملوان شد تا پرسپوليس به لطف پيروزي يک برصفر در خانه برابر فجرسپاسي با 49 امتياز قهرمان اولين دوره اين رقابت ها ناميده شود. در آن هفته پاياني اتفاقاتي براي استقلال رخ داد كه مي بايست قهرمان نمي شد. پورحيدري سرمربي وقت آن زمان استقلال در جريان بازي با ملوان نيم نگاهي به نيمكت مي اندازد كه ناخودآگاه ابراهيم طالبي را بدون همانگي اش روي نيمكت مي بيند. طالبي همان كسي بود كه چندي بعد مقدمات حضور رولند كخ آلماني را براي سرمربي گري استقلال مهيا مي كند. بعدها پورحيدري راجع به اين اتفاق گفت اصلا خبر نداشتم كه قرار است طالبي روي نيمكت بنشيند. اما از سوي ديگر براي محمد احمدزاده سرمربي ملوان جوسازي كرده بودند كه قرار است 20 ميليون تومان از استقلالي ها بگيرد و در انزلي ببازد. احمدزاده كه از اين موضوع به شدت ناراحت شده در گفت و گويي با خبرنگار ما گفت: من براي رهايي از اين تهمت بايد استقلال را شكست مي دادم.
شگفتي ساز
سپاهان اصفهان شگفتي ساز دومين دوره ليگ برتر بود و توانست با هدايت مربي جوان خود فرهاد کاظمي با اختلاف هفت امتياز نسبت به تيم دوم جدول رده بندي، پاس تهران، دومين جام قهرماني ليگ برتر را به خانه ببرد. فرهاد كاظمي كه با ابومسلم خراسان در نخستين ليگ حرفه اي به اوج دوران مربيگري خود رسيده بود با قهرماني سپاهان روي بورس افتاد. تيم سپاهان چند هفته زودتر مقام قهرماني را بدست آورد تا خط بطلاني بر دو قطبي بودن سرخابي هاي پايتخت بكشد و اين مقدمه اي شد تا ساير تيم ها باور كنند مي توانند با پول و سرمايه دو تيم استقلال و پرسپوليس را كه تنها سرمايه شان تماشاگرانش است از سيطره فوتبال ايران به پايين بكشند. و اين چنين شد كه جام قهرماني سومين دوره اين مسابقات به سبزپوشان تهراني رسيد. شاگردان مجيد جلالي در رقابتي ميليمتري با استقلال تهران، موفق شدند با 53 امتياز قهرمان جام سوم شوند تا بارديگر استقلالي ها به خاطر دو امتياز جام قهرماني را از دست بدهند. جلالي كه ابتداي فصل سرمربي تيم ملي جوانان شده بود وقتي با پيشنهاد پاسي ها مواجه گشت درنگ نكرد و قهرماني را به مجموعه متحول شده ورزش نيروي انتظامي هديه كرد. بعد از قهرماني زمزمه بركناري جلالي مطرح شد اما آجورلو وقتي فضاي مثبت جامعه فوتبالي را به سوي مربي با شخصيت فوتبال ايران ديد تغيير و تحولات را به ميانه فصل موكول كرد تا بهانه ايي محكمه پسندي داشته باشد. مديرعامل وقت پاس با آوردن مصطفي دنيزلي كه سرمربي تيم ملي تركيه در يورو 2000 بود تحولي در مربيان خارجي مطرح شاغل در فوتبال ايران ايجاد كرد او اگرچه متهم شد كه با پرداخت بيش از يك ميليارد تومان به اين مربي ترك پول بيت المال را هدر داده است اما پاسخش كمي اوضاع را آرام كرد. او آن موقع استخدام مربيان خارجي تيم ملي را مثال زد كه ميلياردي ازسازمان ورزشي كه يك ارگان دولتي است دستمزد دريافت كرده اند. البته او نامي از هيچ مربي در اين مورد نبرد. آجورلو با دنيزلي آرزوي فتح ليگ قهرمانان آسيا را داشت اما اين مربي ترك آرزوي هاي اين مدير را در مرحله يك چهارم نهايي در ورزشگاه اختصاصي پاس بر باد داد تا تمام فكرش روي ليگ برتر معطوف شود. سال پنجم ليگ حرفه اي بود و سه چهار هفته به پايان ليگ مانده بود كه آجورلو روي يك اقدام عجيب باعث شد تا دنيزلي همراه تيم به اصفهان نرود تا با باخت در اين شهر عملا كورس قهرماني را به استقلال ببازد. البته اين اتفاق در ليگ پنجم رخ داد چراكه قبل از آن فولاد جام چهارم را بالاي سر برده بود.
ليگ 16 تيمي شد
جام چهارم که با اضافه شدن 2 تيم به تعداد تيم هاي پيشين و 16 تيم برگزارشد، به يک تيم ديگر شهرستاني رسيد تا فوتبال ايران بصورت رسمي از حالت دو قطبي خارج شود. فولاد خوزستان با هدايت فرانچيچ که وارث 5 سال جوانگرايي بگوويچ و عملکرد مرداني چون مبعلي، کعبي، ميرزاپور و... موفق شد با 64 امتياز جام قهرماني را به اهواز ببرد. استقلالي ها که در پنج دوره ليگ برتر موفق به فتح جام اين مسابقات نشده بودند، با عزمي جزم در ليگ پنجم شرکت کردند اما اين بار هم براي فتح جام رقابتي سخت با پاس داشتند. البته اين بار آبي پوشان موفق شدند با اختلاف يک امتياز نسبت به پاس و در روز آخر، با 59 امتياز قهرماني ليگ برتر را هم به کارنامه افتخارات گذشته خود اضافه کنند. ششمين دوره ليگ برتر، آوردگاه نبرد 4 تيم سايپا، استقلال، پرسپوليس و استقلال اهواز براي فتح جام ششم بود. اين چهار تيم تا روز پاياني ليگ براي قهرماني رقابتي پاياپاي داشتند ولي در نهايت اين نارنجي پوشان تهراني بودند که درسايه هدايت مربي جوان و پرافتخار خود علي دايي جام قهرماني را بالاي سربردند. البته اگر اشتباه کمک داور در هفته بيست و نهم (ماقبل پاياني) رخ نمي داد استقلال اهواز در هفته آخر شانس بيشتري نسبت به سه تيم ديگر براي قهرماني داشت اما در نهايت جام در کرج باقي ماند.
جام هفتم
جام هفتم طبق تصميم کميته انتقالي که رياست آن برعهده صفايي فراهاني بود، 18 تيمي شد. بازگشت صنعت نفت به ليگ برتر و انجام بازي هاي پلي آف که در نهايت با صعود پگاه گيلان، شيرين فراز و راه آهن به ليگ برتر همراه شد، تکليف تيم هاي حاضر در اين مسابقه ها را مشخص کرد. البته اين جام، جامي فراموش نشدني براي هواداران پرسپوليس بود. اين تيم که با مديريت حبيب کاشاني به بهترين شکل بسته شده بود، با هدايت افشين قطبي و جملات روحيه آور اين مربي ليگ را با پيروزي هاي درخشان آغاز کرد و از همان ابتداي مسابقه ها صدرجدول را از آن خود کرد تا در نهايت قهرمان نيم فصل لقب بگيرد. هواداران اين تيم که با اين نتايج پس از 6 سال به قهرماني در ليگ برتر اميدوار شده بودند، ناگهان با نتايج نااميد کننده اين تيم و رسيدن سپاهان به صدرجدول آرزوهاي خود را بر باد رفته ديدند. البته با توجه به اينکه بازي آخر پرسپوليس برابر سپاهان در ورزشگاه آزادي بود، آنها با توجه به اختلاف 2 امتيازي بين دو تيم همچنان به قهرماني اميدوار بودند. اين اميدواري در دقيقه 97 آن ديدار حساس و مهيج به واقعيت تعبير شد و در ثانيه هاي پاياني ليگ هفتم جام قهرماني با ضربه سر سپهر حيدري از دستان سپاهاني ها خارج و برفراز دستان کريم باقري به اهتزاز درآمد تا شبي رويايي براي همه پرسپوليسي ها رقم بخورد.
قديمي ترين بازي ليگ
ورزش به خصوص فوتبال در سال هاي پيش از 1334 در قالب مسابقاتي متمرکز با حضور قهرمانان رشته هاي مختلف در کشور برگزار مي شد. در آن زمان فوتبال ايران با ساختاري به نام ليگ يا مسابقات باشگاهي غريبه بود و فوتبال تنها در قالب مسابقات استاني يا رقابت بين قهرمانان استان ها در سراسر کشور انجام مي شد. شايد يکي از قديمي ترين مسابقاتي که در تاريخ فوتبال ايران به ثبت رسيده است، ديدارهاي متمرکزي بود که در سال 1339 شمسي برگزار و با قهرماني تيم شاهين آبادان به پايان رسيد. اين رقابت ها در 6 گروه برگزار شد و تيم هاي برتر هر گروه به ديدار پاياني راه يافتند اما چون اکثريت تيم هاي حاضر در اين مسابقات منتخب استان ها بودند، نمي توان نام آن را رقابت هاي باشگاهي يا ليگ نهاد. دو سال بعد تيم دارايي فاتح چنين تورنمنتي شد و در سال هاي 1346 و 1347 پاس در اين مسابقات به مقام نخست دست يافت. در مجموع اما آمارنويسان فوتبال ايران، سال 1349 را آغاز فوتبال باشگاهي ايران مي دانند، مسابقاتي که در زمان رياست مصطفي مکري براي اولين بار جنبه رقابت هاي باشگاهي به خود گرفت زيرا تمام تيم هاي حاضر در آن باشگاهي بودند.
تيم استقلا ل يا همان تاج پيشين قهرمان آن دوره نام گرفت ولي يک سال بعد پرسپوليس موفق به فتح آن جام شد تا قهرمانان اين مسابقات تيم هاي سرخابي تهران باشند. تجربه برگزاري اين مسابقات توجه بيشتر مردم به اين رشته ورزشي، گسترش فوتبال در زمين هاي خاکي مناطق مختلف تهران و شهرهاي ديگر و همچنين افزايش امکانات ابتدايي براي اين ورزش در نقاط مختلف کشور، زمينه ايجاد مسابقات معتبري به نام تخت جمشيد را در فوتبال ايران فراهم کرد. اين رقابت ها از سال1352 به صورت رسمي آغاز شد تا فوتبال باشگاهي ايران وارد مرحله جديدي از برنامه ريزي و انضباط اجرايي شود. در اوايل دهه پنجاه هجري شمسي فوتبال در ايران جنبه عمومي پيدا کرده و چندين مسابقه مختلف در استان هاي بزرگ کشور برگزار شد. در سال 1352 شمسي(1373 ميلا دي) و در زمان رياست آتاباي بر فدراسيون فوتبال تصميم بر آن شد تا مسابقات فوتبال باشگاهي در ايران همانند ليگ هاي معتبر اروپايي برگزار شود. از اين رو پس از انجام برنامه ريزي اين رقابت ها، نام جام تخت جمشيد بر آن نهاده شد تا سمبل و معرفي براي تاريخ ايران باستان باشد. اولين دوره مسابقات جام تخت جمشيد با حضور دوازده تيم آغاز شد، مسابقاتي که اتفاقات زيادي در آن رخ داد و مهمترين آن پيروزي تاريخي 6 بر صفر پرسپوليس برابر تاج (استقلا ل فعلي) بود. در نهايت و بعد از انجام بازي هاي رفت و برگشت بين تيم هاي حاضر در اين مسابقات، پرسپوليس که بر خلا ف اکثر تيم هاي حاضر در آن جام از طريق بخش خصوصي اداره مي شد، عنوان قهرماني را در اولين دوره اين رقابت ها از آن خود کرد. تاج (استقلا ل فعلي) نايب قهرمان شد و پاس به مقام سوم دست يافت.
جام قدس تا آزادگان
ششمين دوره اين مسابقات با پيروزي انقلاب اسلامي ناتمام ماند تا فوتبال باشگاهي ايران مدت ها به صورت غيررسمي برگزار شود. وقوع انقلاب اسلامي در ايران و همچنين جنگ تحميلي با عراق باعث شد ليگ فوتبال ايران با يک دهه وقفه مواجه شود. در اين سال ها مسابقات فوتبال در داخل کشور با حضور تيم هايي با نام استان ها يا مسابقات باشگاهي با تعداد محدود در داخل استان ها برگزار مي شد. البته در سال 1364 مسابقاتي با عنوان جام قدس برگزار شد که تيم تهران الف موفق شد بالاتر از تيم هاي تهران ب و مازندران قرار گرفته و عنوان قهرماني را به دست آورد. در سال 1367 بازي هايي با عنوان جام هفدهم شهريور با حضور 17 تيم تهراني در اين شهر برگزار شد و در نهايت پرسپوليس با کسب 40 امتياز از 16 بازي بالاتر از تيم هاي دارايي، اکباتان و استقلال قرارگرفت و عنوان قهرماني را از آن خود کرد. در سال 1368 اين مسابقات بار ديگر با عنوان جام قدس پيگيري شد و اين بار تيم فوتبال استقلال موفق شد به مقام قهرماني دست يابد. در پايان اين رقابت ها و در دوره رياست ناصر نوآموز بر فدراسيون فوتبال، طرح برگزاري مسابقاتي با عنوان جام آزادگان با حضور تيم هايي از سراسر ايران تصويب شد. پاس فاتح اولين دوره اين مسابقات که در سال 1369 برگزار شد نام گرفت. اين تيم در سال بعد هم موفق به کسب عنوان قهرماني در اين جام شد و در همين زمان نيز جام قهرماني باشگاه هاي آسيا را با شکست نماينده عربستان در ديدار فينال به ايران آورد. پس از دو قهرماني متوالي پاس نوبت به نارنجي پوشان تهراني (سايپا) رسيد تا در سال هاي 1371 و 1372 دوبار پياپي فاتح اين جام شدند. پرسپوليس در سال هاي 1373 و 1374 جام قهرماني را از آن خود کرد تا بار ديگر سرخپوشان پايتخت در فوتبال ايران قدرت نمايي کنند. در سال 1375 استقلال فاتح اين رقابت ها نام گرفت و جواز حضور در مسابقات قهرماني باشگاه هاي آسيا را هم به دست آورد اما در ديدار فينال آن مسابقات با نتيجه 2 بر يک مغلوب جوبيلوايواتاي ژاپن شد.
پرسپوليسي ها در سال 1376 با اختلاف 12 امتيازي از استقلال سومين قهرماني خود را در جام آزادگان جشن گرفتند، آنها فصل بعد هم با 54 امتياز و اختلاف 7 امتياز با استقلال براي چهارمين بار فاتح اين مسابقات شدند. در سال 1378 که آخرين دوره مسابقات جام آزادگان برگزار شد، استقلالي ها با 50 امتياز و بالاتر از پرسپوليس 46 امتيازي به مقام نخست دست يافتند تا آخرين جام اين مسابقات به کلکسيون افتخارات اين باشگاه اضافه شود.
گلزن ترين هاي ليگ
فوتبال باشگاهي در ايران تاکنون 24 دوره مختلف در چارچوب مسابقات جام تخت جمشيد، جام قدس، جام آزادگان و ليگ برتر را پشت سرگذاشته است. در اين 24 دوره به غير از سال 1357 که ششمين دوره ليگ تخت جمشيد ناتمام ماند، فوتبال ايران 22 آقاي گل داشته است که در مجموع 224 گل توسط آنها وارد دروازه حريفان شده است. غلا مرضا عنايتي با 21 گل زده در پنجمين دوره ليگ برتر بيشترين آمار گل زده را در يک فصل به خود اختصاص داده و حسين کلا ني در سال 1350 با 7 گل زده کمترين گل زده را در اين چارچوب داشته است. در اين مدت غلا محسين مظلومي با پيراهن تاج (استقلا ل فعلي) و غلا مرضا عنايتي با پيراهن تيم هاي ابومسلم و استقلا ل توانسته اند در سه دوره عنوان آقاي گلي مسابقات ليگ ايران را از آن خود کنند.
ادموند بزیک دست نیافتنى
اگرچه آمار گل هاى لیگ از مرز ده هزار گذشته است، اما هنوز هیچ بازیکنى در لیگ صد گله نشده است. ادموند بزیک گلزن سابق آرارات، پرسپولیس و سپاهان همچنان با ۸۴ گل رکورددار گلزنى در تاریخ لیگ است . در لیگ برتر نیز رضا عنایتى با ۸۰ گل رکورددار گلزنى است .در صورتى که عنایتى به ليگ امارات نمي رفت شايد مى توانست اولین بازیکنى باشد که به آمار صد گل دست مى یافت.
پنالتى تاریخى یاورى
اولین دوره مسابقات باشگاهى رسمى در ایران در سال ۱۳۴۹ انجام شد و اگر چه مسابقات به صورت متمرکز انجام شد، اما به هر حال این دوره به عنوان اولین لیگ فوتبال ایران محسوب مى شود.
در اولین مسابقه لیگ که ۱۸ دى ۱۳۴۹ انجام شد، دو تیم پاس تهران و تاج شیراز به مصاف هم رفتند که پاس ۲- یک به پیروزى رسید. اولین گل این مسابقه را محمود یاورى هافبک تیم پاس از روى نقطه پنالتى به ثمر رساند که امروز در ۶۸ سالگى فعلا مربيگري هيچ تيمي را برعهده ندارد او ابتداي ليگ هشتم و تنها چند روز قبل آغاز بازي ها بر سر مسائل مالي از تيم استقلال اهواز جدا شد.
پرافتخارترين تيم
پرافتخارترين تيم تاريخ ليگ پرسپوليس است كه ۸ بار عنوان قهرمانى را به خود اختصاص داده است. اين تيم در سال هاى ۵۰ و ۵۲ و ۵۴ و ۷۴ و ۷۵ و ۷۷ و ۷۸ و ۸۰ و ۸۶ موفق به تصاحب جام قهرمانى شده است و علاوه بر اين ۷ مقام نايب قهرمانى و ۴ مقام سومى نيز در كارنامه دارد. استقلال و پاس ديگر تيم هاى پرافتخار ليگ هستند. در بين شهرستانى ها نيز سپاهان و فولاد موفقترين تيم ها بوده اند. پرسپوليس تنها تيمى است كه در تمام ادوار ليگ حاضر بوده و هرگز به دسته پايين تر سقوط نكرده است. علي پروين هم جز افتخارات پرسپوليس است. سلطان محبوب فوتبال ايران با كسب ۳ عنوان قهرمانى، پرافتخارترين مربى ليگ محسوب مى شود. پروين طى ۳ فصل ۷۷ و ۷۸ و ۸۰ پرسپوليس را به عنوان قهرمانى ليگ رساند. پروين علاوه بر ليگ، با كسب بيش از ۱۵ جام پرافتخارترين مربى تاريخ فوتبال ايران نيز هست.
پرافتخارترين بازيكن
بهروز رهبرى فر مدافع سابق پرسپوليس و پاس تهران، با ۶ عنوان قهرمانى پرافتخارترين بازيكن ليگ است. كاپيتان سابق پرسپوليس طى سال هاى ۷۴ و ۷۵ و ۷۷ و ۷۸ و ۸۰ با پرسپوليس و ۸۲ با پاس به عنوان قهرمانى ليگ دست يافته است و بعيد است كه تا سال ها بازيكنى موفق به كسب اين تعداد عنوان قهرمانى شود.
اولین تیم هزار امتیازی
تیم پرسپولیس در ۸۶ و ۸۵ در هفته بیست و سوم با برتری برابر مقاومت سپاسی، 40 امتیازی شد و دوباره به صدر جدول بازگشت. سرخپوشان تهرانی با این پیروزی، ضمن کسب 3 امتیاز و صدرنشینی، هزارمین امتیاز خود را در تاریخ لیگ کسب کردند تا بعنوان اولین تیم تاریخ لیگ به این امتیاز رسیده باشند.
